Φορολογικά Εγκλήματα

Ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024, άρθρο 79) προβλέπει ποινή φυλάκισης τουλάχιστον 2 ετών όταν ο φόρος που αποκρύφθηκε υπερβαίνει τις 100.000 € ανά φορολογικό έτος και ανά είδος φόρου, ή όταν ο ΦΠΑ που δεν αποδόθηκε υπερβαίνει τις 50.000 € ανά έτος (100.000 € για τους άλλους φόρους που παρακρατούνται ή επιρρίπτονται). Κάτω από αυτά τα όρια η φοροδιαφυγή δεν τιμωρείται με τις ποινές του άρθρου 79, ισχύουν όμως ο φόρος, οι τόκοι και τα διοικητικά πρόστιμα. Τα εικονικά ή πλαστά φορολογικά στοιχεία τιμωρούνται ανεξάρτητα από ποσό.

Όταν το ποσό ανά φορολογικό ή διαχειριστικό έτος υπερβαίνει τις 100.000 € για τον ΦΠΑ ή τις 150.000 € για κάθε άλλο φόρο, τέλος ή εισφορά, επιβάλλεται κάθειρξη. Κακούργημα είναι και η έκδοση ή αποδοχή εικονικών φορολογικών στοιχείων για ανύπαρκτη συναλλαγή συνολικής αξίας άνω των 200.000 € (κάθειρξη έως 10 έτη).

Ο νόμος θεωρεί αυτουργούς στα νομικά πρόσωπα, ανάλογα με τη μορφή της εταιρείας, τους προέδρους ΔΣ, τους διευθύνοντες ή εντεταλμένους συμβούλους, τους διαχειριστές και όσους έχουν οριστεί στη διοίκηση ή στη διαχείριση, αλλά μόνο εφόσον με πράξη ή παράλειψή τους συντέλεσαν στο έγκλημα. Ευθύνονται επίσης όσοι ασκούν στην πράξη τις εξουσίες αυτές, ακόμη κι αν δεν έχουν τον τίτλο (άρθρο 80 ν. 5104/2024). Το ποιος είχε πράγματι την ευθύνη της φορολογικής διαχείρισης είναι συχνά κεντρικό ζήτημα της υπεράσπισης.

Όποιος υπογράφει εν γνώσει του ανακριβή φορολογική δήλωση ως πληρεξούσιος, όπως και όποιος με άλλον τρόπο συμπράττει εν γνώσει του ή προσφέρει άμεση συνδρομή, τιμωρείται ως άμεσος συνεργός (άρθρο 80 παρ. 3 ν. 5104/2024). Κρίσιμο είναι αν υπήρχε γνώση της ανακρίβειας.

Όταν η ποινική υπόθεση στηρίζεται σε οριστική πράξη διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμου, η ποινική διαδικασία αναβάλλεται ή αναστέλλεται αυτεπαγγέλτως μέχρι να οριστικοποιηθεί η πράξη ή να γίνει αμετάκλητη η απόφαση του διοικητικού δικαστηρίου. Για όσο διαρκεί η αναστολή, αναστέλλεται και η παραγραφή του εγκλήματος (άρθρο 81 παρ. 2 ν. 5104/2024). Γι’ αυτό η φορολογική διαφορά και η ποινική υπεράσπιση πρέπει να σχεδιάζονται μαζί.

Εξαρτάται από το αδίκημα. Για τη μη καταβολή βεβαιωμένων χρεών προς το Δημόσιο, η πράξη μπορεί να κριθεί ατιμώρητη αν το χρέος εξοφληθεί μέχρι την εκδίκαση σε οποιονδήποτε βαθμό. Η υπαγωγή σε ρύθμιση ή η αναστολή είσπραξης αναστέλλει τη δίωξη, και με την ολοσχερή εξόφληση το αξιόποινο εξαλείφεται (άρθρο 25 ν. 1882/1990). Για τα εγκλήματα φοροδιαφυγής του άρθρου 79 ΚΦΔ δεν προβλέπεται κάτι αντίστοιχο. Η προσπάθεια να αρθούν ή να μειωθούν οι συνέπειες της πράξης μπορεί όμως να αναγνωριστεί ως ελαφρυντική περίσταση (άρθρο 84 ΠΚ).

Οι ποινικές διατάξεις του ΚΦΔ έχουν αλλάξει αρκετές φορές (ν. 4174/2013, ν. 4987/2022, ν. 5104/2024). Αν από την τέλεση της πράξης μέχρι την αμετάκλητη εκδίκαση ίσχυσαν περισσότερες διατάξεις, εφαρμόζεται εκείνη που στη συγκεκριμένη περίπτωση οδηγεί στην ευμενέστερη μεταχείριση του κατηγορουμένου (άρθρο 2 ΠΚ). Αυτό ελέγχεται χωριστά σε κάθε υπόθεση.

Τα πλημμελήματα παραγράφονται σε 5 έτη και τα κακουργήματα σε 15 έτη (άρθρο 111 ΠΚ). Για τη φοροδιαφυγή η παραγραφή αρχίζει από τη λήξη του διαστήματος μέσα στο οποίο η Φορολογική Διοίκηση μπορεί να εκδώσει πράξη διορθωτικού προσδιορισμού ή επιβολής προστίμου, ή από την έκδοση της πράξης αν έχει ήδη εκδοθεί (άρθρο 69 παρ. 2 ν. 5104/2024). Επιπλέον, η παραγραφή αναστέλλεται όσο εκκρεμεί η φορολογική διαφορά.

Κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει με ασφάλεια, γιατί εξαρτάται από τα στοιχεία της υπόθεσης. Για την επιμέτρηση της ποινής λαμβάνονται υπόψη ιδίως το ύψος του ποσού και η διάρκεια της απόκρυψης ή της μη απόδοσης, ενώ η χρήση ιδιαίτερων τεχνασμάτων είναι επιβαρυντική περίσταση (άρθρο 79 παρ. 5 ν. 5104/2024). Για την αναστολή εκτέλεσης της ποινής εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα (άρθρα 99–104 ΠΚ, άρθρο 82 ν. 5104/2024).