Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή – Δικηγόρος Ιατρικού Δικαίου ΙΥΑ

Η ιατρική υποβοήθηση επιτρέπεται για να αντιμετωπιστεί η αδυναμία απόκτησης παιδιού με φυσικό τρόπο, για να αποφευχθεί η μετάδοση σοβαρής ασθένειας στο παιδί ή για τη διατήρηση της γονιμότητας, ακόμη και χωρίς ιατρική αναγκαιότητα (άρθρο 1455 ΑΚ). Αφορά ενήλικα πρόσωπα, και για τις γυναίκες το ανώτατο όριο είναι τα 54 έτη, με ειδική άδεια της ΕΑΙΥΑ μετά τα 50 (άρθρο 4 ν. 3305/2005, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4958/2022). Μπορεί να αφορά έγγαμο ζευγάρι, ζευγάρι σε ελεύθερη ένωση ή άγαμη γυναίκα.

Κάθε ιατρική πράξη υποβοηθούμενης αναπαραγωγής γίνεται με την έγγραφη συναίνεση των προσώπων που θέλουν να αποκτήσουν παιδί. Αν πρόκειται για άγαμη γυναίκα, η συναίνεσή της και, σε ελεύθερη ένωση, του άνδρα με τον οποίο συζεί δίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο (άρθρο 1456 ΑΚ).

Ναι. Η συναίνεση ανακαλείται με τον ίδιο τύπο μέχρι τη μεταφορά των γαμετών ή των γονιμοποιημένων ωαρίων στο σώμα της γυναίκας (άρθρο 1456 ΑΚ). Για τα κρυοσυντηρημένα γονιμοποιημένα ωάρια, τα πρόσωπα που τα καταθέτουν δηλώνουν εγγράφως και τη βούλησή τους για την τύχη τους.

Όχι. Δεν μπορεί να ιδρυθεί πατρότητα ή μητρότητα με τον τρίτο δότη ή την τρίτη δότρια, ούτε να γεννηθούν υποχρεώσεις στο πρόσωπό τους. Από τον ν. 4958/2022 ο δότης επιλέγει αν η ταυτότητά του θα είναι ανώνυμη, επώνυμη ή θα γνωστοποιείται στο παιδί μετά την ενηλικίωσή του, αν το ζητήσει. Η ταυτότητα του παιδιού και των γονέων δεν γνωστοποιείται στους δότες (άρθρο 1460 ΑΚ).

Πρώτο βήμα είναι ο ιατρικός φάκελος: ο ασθενής έχει δικαίωμα πρόσβασης στα ιατρικά αρχεία και λήψης αντιγράφων (άρθρο 14 ν. 3418/2005). Στη συνέχεια εξετάζεται, συνήθως με τη βοήθεια ιατρού τεχνικού συμβούλου, αν υπάρχει υπαίτια παράλειψη ή πράξη και αιτιώδης σύνδεσμος με τη βλάβη. Μπορεί να υπάρχει αστική ευθύνη για αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (άρθρα 914, 932 ΑΚ) και, κατά περίπτωση, ποινική ευθύνη (π.χ. άρθρο 314 ΠΚ). Για τις μονάδες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής μπορεί να υποβληθεί και αναφορά στην ΕΑΙΥΑ.

Η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ), που είναι ανεξάρτητη αρχή. Χορηγεί τις άδειες λειτουργίας των Μονάδων Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΜΙΥΑ) και των τραπεζών κρυοσυντήρησης, τηρεί μητρώα και εξετάζει αναφορές (άρθρα 19–20 ν. 3305/2005). Επικοινωνία: 213 207 2000, Πλουτάρχου 3, Αθήνα.

Η αίτηση υποβάλλεται από τη γυναίκα που θέλει να αποκτήσει παιδί, εφόσον αποδεικνύεται ότι είναι ιατρικά αδύνατο να κυοφορήσει και ότι η γυναίκα που προσφέρεται να κυοφορήσει είναι κατάλληλη για κυοφορία λόγω της υγείας της. Η αδυναμία κυοφορίας λόγω φύλου δεν θεωρείται ιατρική αδυναμία. Από τον ν. 5197/2025 απαιτείται και η αιτούσα και η κυοφόρος να έχουν την κατοικία τους στην Ελλάδα (άρθρο 1458 ΑΚ, άρθρο 8 ν. 3089/2002).

Η συμφωνία γίνεται χωρίς αντάλλαγμα. Δεν θεωρούνται αντάλλαγμα η κάλυψη των δαπανών για την εγκυμοσύνη, την κυοφορία, τον τοκετό και τη λοχεία, ούτε η αποζημίωση για τις αποδοχές που η κυοφόρος στερήθηκε λόγω απουσίας από την εργασία της. Το ύψος τους ορίζεται με απόφαση της ΕΑΙΥΑ (άρθρο 13 ν. 3305/2005). Οποιαδήποτε πληρωμή εκτός αυτού του πλαισίου, όπως και η διαφήμιση ή η μεσιτεία με αντάλλαγμα, τιμωρείται ποινικά (άρθρο 26 παρ. 8 ν. 3305/2005).

Μητέρα του παιδιού τεκμαίρεται η γυναίκα στην οποία δόθηκε η δικαστική άδεια (άρθρο 1464 ΑΚ). Στη δήλωση της γέννησης στο ληξιαρχείο προσκομίζεται και η δικαστική άδεια (άρθρο 20 ν. 344/1976). Το τεκμήριο μπορεί να ανατραπεί μόνο με αγωγή προσβολής της μητρότητας μέσα σε έξι μήνες από τον τοκετό, εφόσον αποδειχθεί ότι το παιδί κατάγεται βιολογικά από την κυοφόρο.

Δεν μπορεί να δοθεί ένας γενικός χρόνος. Εξαρτάται από το δικαστήριο και τον προσδιορισμό της συζήτησης, από την πληρότητα του φακέλου και από το πότε η απόφαση γίνεται αμετάκλητη, γιατί μόνο τότε ισχύει η άδεια. Γι’ αυτό η νομική προετοιμασία καλό είναι να ξεκινά παράλληλα με την ιατρική.