Κληρονομιές και διαθήκες: σωστές αποφάσεις, μέσα στις προθεσμίες, με σεβασμό στην οικογένεια.
Η απώλεια ενός δικού μας ανθρώπου φέρνει, μαζί με το πένθος, αποφάσεις με νομικές συνέπειες: αποδοχή ή αποποίηση, χρέη, διαθήκη, νόμιμη μοίρα, φόρος, ακίνητα. Πολλές από αυτές έχουν αυστηρές προθεσμίες, και ένα λάθος βήμα στους πρώτους μήνες μπορεί να έχει σοβαρές και μόνιμες συνέπειες.
Η Δικηγορική Εταιρεία «Κατσάμπουλας Α. Δημήτριος – Αρβανίτη Δ. Χριστίνα και Συνεργάτες» χειρίζεται κληρονομικές υποθέσεις στην Αθήνα και σε όλη τη χώρα, και με στοιχεία εξωτερικού. Από τον έλεγχο της κληρονομιάς και τις δηλώσεις μέχρι τη διανομή και τα δικαστήρια, επιδιώκουμε, όπου είναι εφικτό, συμφωνία μεταξύ των κληρονόμων, γιατί προστατεύει και την περιουσία και τις οικογενειακές σχέσεις.
- Αποδοχή, αποποίηση και χρέη της κληρονομιάς
- Διαθήκες, νόμιμη μοίρα και αμφισβητήσεις
- Κληρονομητήριο, ακίνητα, διανομή, φόρος, κληρονομιές με στοιχεία εξωτερικού
Ποιος κληρονομεί: νόμος, διαθήκη και νόμιμη μοίρα
Οι βασικοί κανόνες του κληρονομικού δικαίου με απλά λόγια, για θανάτους πριν και μετά τη μεταρρύθμιση του 2026.
Η κληρονομική διαδοχή γίνεται από τον νόμο (εξ αδιαθέτου), όταν δεν υπάρχει έγκυρη διαθήκη, ή από διαθήκη. Ο νόμος όμως προστατεύει τους στενούς συγγενείς και τον σύζυγο και με διαθήκη, μέσω της νόμιμης μοίρας.
Με τον ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α΄ 81/22.05.2026) αντικαταστάθηκε ολόκληρο το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα. Οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται στις κληρονομιές προσώπων που πέθαναν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 (άρθρο 41). Γι’ αυτό το πρώτο ερώτημα σε κάθε υπόθεση είναι: πότε έγινε ο θάνατος;
Τα άρθρα άλλαξαν αριθμό. Στη σελίδα σημειώνουμε «προϊσχύον» για τον Αστικό Κώδικα όπως ίσχυε μέχρι τη μεταρρύθμιση και «νέο» για τον Αστικό Κώδικα μετά τον ν. 5303/2026. Ο ίδιος αριθμός άρθρου μπορεί να αφορά άλλο θέμα στο παλιό και στο νέο κείμενο.
Ποιο δίκαιο εφαρμόζεται
Το κρίσιμο σημείο είναι η ημερομηνία θανάτου (μεταβατικές διατάξεις, άρθρο 33 ν. 5303/2026).
- Θάνατος έως 15.9.2026Εφαρμόζεται το προϊσχύον κληρονομικό δίκαιο του Αστικού Κώδικα, που αφορά τις περισσότερες υποθέσεις που εκκρεμούν σήμερα.
- Θάνατος από 16.9.2026Εφαρμόζεται το νέο Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα, όπως αντικαταστάθηκε με τον ν. 5303/2026.
- ΕξαιρέσειςΟ τύπος διαθήκης που συντάχθηκε πριν από τη μεταρρύθμιση κρίνεται με το παλιό δίκαιο. Η διανομή κληρονομιάς από τις 16.9.2026 ακολουθεί το νέο δίκαιο, εκτός αν είχε ήδη ασκηθεί αγωγή διανομής.
Χωρίς διαθήκη: ποιος κληρονομεί
Οι συγγενείς καλούνται κατά τάξεις: όσο υπάρχει κληρονόμος σε προηγούμενη τάξη, οι επόμενες αποκλείονται. Ο σύζυγος συντρέχει με όλες. Αν δεν υπάρχει κανείς, κληρονομεί το Δημόσιο.
1η τάξη: τα παιδιά
Πρώτα καλούνται οι κατιόντες: τα παιδιά κληρονομούν σε ίσα μέρη. Αν κάποιο παιδί έχει πεθάνει πριν από τον γονέα, τη θέση του παίρνουν τα δικά του παιδιά (εγγόνια), «κατά ρίζες». Τα θετά παιδιά έχουν κατά κανόνα την ίδια θέση, με διαφορές όταν πρόκειται για υιοθεσία ενηλίκου (δείτε και το άρθρο μας για το θετό τέκνο).
2η τάξη: γονείς και αδέλφια
Αν δεν υπάρχουν κατιόντες, καλούνται οι γονείς, τα αδέλφια και τα παιδιά και εγγόνια αδελφών που έχουν πεθάνει. Τα ετεροθαλή αδέλφια παίρνουν μισή μερίδα σε σχέση με τα αμφιθαλή.
Ο σύζυγος
Ο σύζυγος κληρονομεί μαζί με κάθε τάξη, με ποσοστό που εξαρτάται από το ποιοι άλλοι κληρονόμοι υπάρχουν και από την ημερομηνία θανάτου (δείτε τον πίνακα). Παίρνει επιπλέον, ως εξαίρετο, τα οικιακά αντικείμενα της κοινής ζωής. Αποκλείεται όταν εκκρεμεί διαδικασία διαζυγίου, με τις προϋποθέσεις του νόμου.
Σύμφωνο συμβίωσης
Ο σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης έχει τα ίδια κληρονομικά δικαιώματα με τον σύζυγο, γιατί οι σχετικές διατάξεις εφαρμόζονται αναλόγως. Με τον ν. 5303/2026 καταργήθηκε η δυνατότητα να παραιτούνται οι σύντροφοι από τη νόμιμη μοίρα με το ίδιο το σύμφωνο.
Ελεύθερη ένωση (νέο δίκαιο)
Για θανάτους από 16.9.2026, ο άνθρωπος που ζούσε μόνιμα με τον θανόντα σε ελεύθερη ένωση (τα τελευταία 3 χρόνια ή με κοινά παιδιά) παίρνει το εξαίρετο και τη χρήση της κατοικίας για ένα έτος, αν δεν υπάρχει σύζυγος. Κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία μόνο αν δεν υπάρχει σύζυγος ούτε συγγενής.
Φροντίδα του θανόντος (νέο δίκαιο)
Για θανάτους από 16.9.2026, όποιος φρόντισε ουσιωδώς τον θανόντα χωρίς αντάλλαγμα, για τουλάχιστον 6 μήνες μέσα στα 3 τελευταία χρόνια, μπορεί να δικαιούται χρηματικό ποσό από την κληρονομιά (κληροδοσία από τον νόμο), εκτός αν ο θανών την απέκλεισε με διαθήκη.
| Θέμα | Θάνατος έως 15.9.2026 | Θάνατος από 16.9.2026 |
|---|---|---|
| Σύζυγος με ένα παιδί | 1/4 της κληρονομιάς | 1/3 της κληρονομιάς |
| Σύζυγος με δύο ή περισσότερα παιδιά | 1/4 της κληρονομιάς | 1/4 της κληρονομιάς |
| Σύζυγος με γονείς ή αδέλφια | 1/2 της κληρονομιάς | 1/2 της κληρονομιάς |
| Σύζυγος μόνος του | Όταν δεν υπάρχουν συγγενείς των 4 πρώτων τάξεων | Όταν δεν υπάρχουν κατιόντες, γονείς, αδέλφια ή ανίψια (1η και 2η τάξη) |
| Νόμιμη μοίρα | Ο μεριδούχος γίνεται κληρονόμος στο 1/2 της εξ αδιαθέτου μερίδας του | Χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου, ίση με το 1/2 της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας |
| Δωρεές σε τρίτους που υπολογίζονται στη νόμιμη μοίρα | Της τελευταίας δεκαετίας | Της τελευταίας πενταετίας |
| Ευθύνη για χρέη της κληρονομιάς | Και με την ατομική περιουσία, εκτός αν γίνει αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής | Κατά κανόνα μόνο με την κληρονομιαία περιουσία, με αυστηρούς όρους |
Πηγές: άρθρα 1820, 1821, 1825, 1831, 1902 ΑΚ (προϊσχύοντα) · άρθρα 1810, 1811, 1820, 1827, 1892 ΑΚ (ν. 5303/2026). Τα ποσοστά αφορούν την εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή όταν δεν υπάρχει διαθήκη.
Νόμιμη μοίρα: το μερίδιο που δεν αφαιρείται εύκολα
Ο διαθέτης είναι ελεύθερος να ορίσει κληρονόμους, αλλά μέσα στα όρια της νόμιμης μοίρας.
Ποιοι έχουν νόμιμη μοίρα
Οι κατιόντες, οι γονείς και ο σύζυγος (και ο σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης) που θα κληρονομούσαν χωρίς διαθήκη. Η νόμιμη μοίρα είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας τους. Τα αδέλφια δεν είναι μεριδούχοι.
Πώς υπολογίζεται
Υπολογίζεται στην αξία της κληρονομιάς κατά τον θάνατο, αφού αφαιρεθούν τα χρέη. Προστίθενται οι παροχές χωρίς αντάλλαγμα προς μεριδούχους (π.χ. γονικές παροχές) και οι δωρεές προς τρίτους των τελευταίων ετών: 10 ετών στο παλιό δίκαιο, 5 ετών στο νέο.
Όταν η διαθήκη τη θίγει
Στο παλιό δίκαιο ο μεριδούχος διεκδικεί το ποσοστό του ως κληρονόμος, συνήθως με αγωγή περί κλήρου. Στο νέο δίκαιο ζητά χρήματα από τον κληρονόμο, σε δύο χρόνια από το τέλος του έτους που έμαθε την αξίωσή του (το αργότερο 20 χρόνια από τον θάνατο), και, όταν η κληρονομιά δεν αρκεί, από όσους πήραν δωρεές, μέσα σε 3 χρόνια από τον θάνατο.
Στέρηση νόμιμης μοίρας
Ο διαθέτης μπορεί να στερήσει τη νόμιμη μοίρα μόνο με διαθήκη και μόνο για σοβαρούς λόγους που ορίζει ο νόμος: επιβουλή της ζωής του ή της οικογένειάς του, κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα, ιδίως ενδοοικογενειακή βία, βαριά αχαριστία όπως η κακόβουλη αθέτηση διατροφής.
Διαθήκες
Μπορεί να κάνει διαθήκη όποιος έχει κλείσει τα 16 και έχει ικανότητα. Η τήρηση του τύπου κρίνει το κύρος της διαθήκης.
Ιδιόγραφη διαθήκη
Γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, με ημερομηνία (ημέρα, μήνα, έτος) και υπογραφή. Μπορεί να κατατεθεί σε συμβολαιογράφο για φύλαξη. Ανήλικος δεν μπορεί να συντάξει ιδιόγραφη διαθήκη.
Δημόσια διαθήκη
Συντάσσεται με δήλωση του διαθέτη ενώπιον συμβολαιογράφου, παρουσία δύο μαρτύρων ή δεύτερου συμβολαιογράφου και ενός μάρτυρα (στο παλιό δίκαιο τρεις μάρτυρες). Είναι ο ασφαλέστερος τύπος, γιατί δύσκολα αμφισβητείται.
Μυστική διαθήκη
Ο διαθέτης παραδίδει στον συμβολαιογράφο, με την ίδια παρουσία μαρτύρων, έγγραφο που δηλώνει ότι περιέχει την τελευταία του βούληση. Το περιεχόμενο μένει μυστικό μέχρι τη δημοσίευση.
Δημοσίευση και κήρυξη κυρίας
Μετά τον θάνατο, η διαθήκη δημοσιεύεται από συμβολαιογράφο και καταχωρίζεται στο ηλεκτρονικό «Μητρώο Διαθηκών». Η ιδιόγραφη διαθήκη, σε ορισμένες περιπτώσεις, πρέπει επιπλέον να κηρυχθεί κυρία. Γι’ αυτό η δημοσίευσή της δεν πρέπει να καθυστερεί.
Ανάκληση και αλλαγές
Η διαθήκη ανακαλείται ή αλλάζει οποτεδήποτε, με νέα διαθήκη ή με τους άλλους τρόπους του νόμου. Αξίζει να ελέγχεται μετά από γάμο, διαζύγιο, γέννηση παιδιού ή μεγάλη αλλαγή στην περιουσία.
Κληρονομική σύμβαση (νέο δίκαιο)
Από τις 16.9.2026 μπορεί να καταρτιστεί, με συμβολαιογράφο, κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου, που δεσμεύει τα μέρη, καθώς και σύμβαση παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Είναι εργαλείο για τον οργανωμένο προγραμματισμό της διαδοχής, π.χ. σε οικογενειακή επιχείρηση.
άρθρα 1798 επ., 1838 επ. ΑΚ (νέα) · άρθρο 33 παρ. 3 ν. 5303/2026
Τι γίνεται μετά τον θάνατο: διαδικασία και προθεσμίες
Η σειρά των βημάτων έχει σημασία: ορισμένες κινήσεις θεωρούνται αποδοχή και κλείνουν τον δρόμο της αποποίησης.
Ληξιαρχική πράξη θανάτου και έλεγχος για διαθήκη
Το πρώτο βήμα είναι να διαπιστωθεί ποιοι είναι οι κληρονόμοι: αν υπάρχει διαθήκη (σε συμβολαιογράφο, στα χαρτιά του θανόντος ή στο «Μητρώο Διαθηκών») και ποιοι συγγενείς καλούνται από τον νόμο. Χρειάζονται ληξιαρχική πράξη θανάτου και πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών.
Δημοσίευση της διαθήκης
Όποιος έχει ιδιόγραφη διαθήκη πρέπει να την εμφανίσει χωρίς καθυστέρηση σε συμβολαιογράφο. Από τις 16.9.2026 όλες οι διαθήκες δημοσιεύονται από συμβολαιογράφο, ανεξάρτητα από την ημερομηνία θανάτου. Για τους κληρονόμους από διαθήκη, η προθεσμία αποποίησης αρχίζει από τη δημοσίευση.
Απόφαση: αποδοχή ή αποποίηση
Η κληρονομιά αποκτάται αυτοδικαίως με τον θάνατο, αλλά ο κληρονόμος μπορεί να την αποποιηθεί μέσα σε 4 μήνες (ή 1 έτος με στοιχείο εξωτερικού), με δήλωση στη γραμματεία του δικαστηρίου της κληρονομιάς. Η αποποίηση είναι άκυρη, αν έχει προηγηθεί ρητή ή σιωπηρή αποδοχή, και είναι κατά κανόνα αμετάκλητη.
Τα χρέη της κληρονομιάς
Για θανάτους έως 15.9.2026, όποιος δεν θέλει να ευθύνεται με τη δική του περιουσία πρέπει να δηλώσει μέσα στην ίδια προθεσμία αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής. Για ανήλικους κληρονόμους αυτό ισχύει αυτοδικαίως. Για θανάτους από 16.9.2026, ο κληρονόμος κατά κανόνα ευθύνεται μόνο με την κληρονομιά, αρκεί να μη διαθέσει κληρονομιαία στοιχεία χωρίς άδεια του δικαστηρίου πριν από την εκκαθάριση.
Δήλωση φόρου κληρονομιάς
Υποβάλλεται μέσα σε 9 μήνες από τον θάνατο (ή 1 έτος με στοιχείο εξωτερικού). Για θανάτους από 1.1.2022 η δήλωση υποβάλλεται ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα myPROPERTY της ΑΑΔΕ. Ο φόρος εξαρτάται από τη συγγένεια με τον θανόντα (κατηγορίες Α, Β, Γ) και από την αξία των στοιχείων, ενώ ορισμένα στοιχεία απαλλάσσονται.
Αποδοχή για τα ακίνητα και Κτηματολόγιο
Για να περάσουν τα ακίνητα στο όνομα του κληρονόμου απαιτείται συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής κληρονομιάς (ή κληρονομητήριο) και μεταγραφή ή καταχώριση στο Κτηματολόγιο. Χωρίς αυτή, ο κληρονόμος δεν μπορεί να πουλήσει, να δωρίσει ή να υποθηκεύσει το ακίνητο.
Διανομή μεταξύ συγκληρονόμων
Όσο οι κληρονόμοι είναι περισσότεροι, η κληρονομιά ανήκει σε όλους μαζί. Η καλύτερη λύση είναι συνήθως η συμβατική διανομή. Αν δεν υπάρξει συμφωνία, κάθε συγκληρονόμος μπορεί να ζητήσει δικαστική διανομή.
Ακίνητα, διανομή και διαφορές μεταξύ κληρονόμων
Οι περισσότερες κληρονομικές διαφορές αφορούν ακίνητα. Πολλές λύνονται με συμφωνία, αν συζητηθούν έγκαιρα και με σωστή πληροφόρηση.
- Διανομή: για διανομή από τις 16.9.2026 ισχύει το νέο δίκαιο, ακόμη και για παλαιότερους θανάτους, εκτός αν είχε ήδη ασκηθεί αγωγή διανομής. Ο διαθέτης δεν μπορεί να απαγορεύσει τη διανομή. Όταν ένα ακίνητο δεν διαιρείται, το δικαστήριο μπορεί να το επιδικάσει σε έναν συγκληρονόμο, που πληρώνει στους άλλους την αγοραία αξία της μερίδας τους (άρθρο 1883 ΑΚ, άρθρο 33 παρ. 4 ν. 5303/2026).
- Οικογενειακή στέγη: κατά τη διανομή, το δικαστήριο μπορεί, με αίτηση του συζύγου που επιζεί, να του επιδικάσει την κατοικία της οικογένειας, με καταβολή της διαφοράς αν η αξία της υπερβαίνει τη μερίδα του (άρθρο 1885 ΑΚ).
- Αγωγή περί κλήρου: ο κληρονόμος μπορεί να ζητήσει την αναγνώριση του δικαιώματός του και την απόδοση της κληρονομιάς από όποιον την κατέχει ως δήθεν κληρονόμος (άρθρο 1871 ΑΚ (προϊσχύον), άρθρο 1867 ΑΚ (νέο)). Η αγωγή υπόκειται κατά τη νομολογία στη γενική εικοσαετή παραγραφή. Όσο δεν έχει παραγραφεί, ο κάτοχος δεν μπορεί να επικαλεστεί χρησικτησία κατά του κληρονόμου.
- Αμφισβήτηση διαθήκης: μια διαθήκη μπορεί να προσβληθεί για ελαττώματα τύπου, για έλλειψη ικανότητας του διαθέτη ή για πλάνη, απειλή ή απάτη. Αν κάποιος αλλοίωσε ή απέκρυψε διαθήκη ή εμπόδισε τον διαθέτη να τη συντάξει, μπορεί να κηρυχθεί ανάξιος να κληρονομήσει (άρθρο 1858 ΑΚ).
Κληρονομιά με χρέη και ακίνητα. Όταν η κληρονομιά περιλαμβάνει δάνεια, οφειλές σε servicers ή κινδύνους πλειστηριασμού, δείτε και τη σελίδα μας για το αστικό δίκαιο και τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά.
Κληρονομιές με στοιχεία εξωτερικού
Ομογενείς, κληρονόμοι που ζουν στο εξωτερικό, περιουσία σε περισσότερες χώρες.
Ποιο δίκαιο εφαρμόζεται
Για θανάτους από 17.8.2015, ο Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012 ορίζει ότι η κληρονομιά διέπεται κατά κανόνα από το δίκαιο της χώρας όπου ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του όταν πέθανε. Με διαθήκη μπορεί κάποιος να επιλέξει το δίκαιο της ιθαγένειάς του. Δανία και Ιρλανδία δεν δεσμεύονται.
Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο
Για να αποδείξει ο κληρονόμος την ιδιότητά του σε άλλο κράτος μέλος, π.χ. σε τράπεζα, μπορεί να ζητήσει Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο. Η χρήση του είναι προαιρετική και δεν αντικαθιστά τα εθνικά έγγραφα.
Προθεσμίες εξωτερικού
Όταν ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος ζει στο εξωτερικό, η προθεσμία αποποίησης είναι 1 έτος. Αντίστοιχα, η προθεσμία για τη δήλωση φόρου κληρονομιάς είναι 1 έτος.
Διαθήκες από το εξωτερικό
Διαθήκες που δημοσιεύθηκαν στο εξωτερικό μπορούν να κατατεθούν, επικυρωμένες και μεταφρασμένες, σε ελληνική προξενική αρχή, ώστε να καταχωριστούν στο «Μητρώο Διαθηκών» και να παράγουν αποτελέσματα στην Ελλάδα.
Πώς βοηθάει η Δικηγορική Εταιρεία μας
Η Δικηγορική Εταιρεία χειρίζεται κληρονομικές υποθέσεις με έμφαση στις προθεσμίες, στην τεκμηρίωση και, όπου είναι εφικτό, στη συναινετική λύση μεταξύ των κληρονόμων.
Πρώτος έλεγχος της κληρονομιάς
Εξετάζουμε ποιο δίκαιο εφαρμόζεται, ποιοι είναι οι κληρονόμοι και οι μεριδούχοι, τι περιλαμβάνει η κληρονομιά και ποια χρέη υπάρχουν, πριν λήξει η προθεσμία αποποίησης.
Αποποίηση, απογραφή, χρέη
Σας καθοδηγούμε για την αποποίηση ή την αποδοχή με προστασία από τα χρέη, και χειριζόμαστε τις σχετικές δηλώσεις και αιτήσεις στο δικαστήριο της κληρονομιάς.
Διαθήκη και προγραμματισμός
Βοηθάμε στη σύνταξη διαθήκης ή κληρονομικής σύμβασης που σέβεται τη νόμιμη μοίρα, και στον προγραμματισμό της διαδοχής σε οικογενειακή περιουσία ή επιχείρηση.
Κληρονομητήριο και αποδοχή
Υποβάλλουμε την αίτηση για κληρονομητήριο, συνεργαζόμαστε με συμβολαιογράφο για την αποδοχή και τη δημοσίευση της διαθήκης, και παρακολουθούμε την καταχώριση στο Κτηματολόγιο.
Συμφωνία μεταξύ κληρονόμων
Όπου υπάρχει διάσταση, επιδιώκουμε πρώτα εξωδικαστική λύση: συμβατική διανομή, εξαγορά μεριδίων ή διαμεσολάβηση, ώστε να αποφευχθούν πολυετείς δίκες.
Εκπροσώπηση στα δικαστήρια
Όταν η συμφωνία δεν είναι εφικτή, σας εκπροσωπούμε σε αγωγές περί κλήρου, νόμιμης μοίρας, ακυρότητας διαθήκης και διανομής, σε κάθε βαθμό δικαιοδοσίας.
Εχεμύθεια και ειλικρίνεια. Ό,τι μας εμπιστεύεστε καλύπτεται από το δικηγορικό απόρρητο. Δεν υποσχόμαστε αποτελέσματα, γιατί η έκβαση κάθε υπόθεσης εξαρτάται από τα δικά της στοιχεία. Σας λέμε όμως από την αρχή, με ειλικρίνεια, πού βρίσκεστε, ποιες προθεσμίες τρέχουν και ποιο είναι το επόμενο βήμα.
Δείτε επίσης τις σελίδες μας για το αστικό δίκαιο και το διαζύγιο, γιατί η εκκρεμότητα διαζυγίου επηρεάζει τα κληρονομικά δικαιώματα του συζύγου.
Μετά την απώλεια: πρακτικά βήματα για τους πρώτους μήνες
Κάθε κληρονομιά είναι διαφορετική, οπότε τα βήματα είναι ενδεικτικά.
Σημειώστε τις ημερομηνίες
Ημερομηνία θανάτου, ημερομηνία που μάθατε ότι καλείστε ως κληρονόμος και, αν υπάρχει διαθήκη, ημερομηνία δημοσίευσής της. Από αυτές μετρούν οι προθεσμίες.
Μάθετε τι υπάρχει και τι χρωστιέται
Ακίνητα (Ε9, Κτηματολόγιο), λογαριασμοί, οχήματα, συμμετοχές σε εταιρείες, αλλά και δάνεια, εγγυήσεις, οφειλές σε Εφορία, ΕΦΚΑ και servicers.
Μην κάνετε βιαστικές κινήσεις
Δήλωση φόρου κληρονομιάς, αίτηση κληρονομητηρίου ή διάθεση κληρονομιαίων μπορεί να θεωρηθούν αποδοχή. Η καταβολή των εξόδων κηδείας και η επιμέλεια για τη δημοσίευση της διαθήκης δεν θεωρούνται αποδοχή.
Αναζητήστε τη διαθήκη
Ρωτήστε συμβολαιογράφους με τους οποίους συνεργαζόταν ο θανών και ελέγξτε τα χαρτιά του. Μια ιδιόγραφη διαθήκη πρέπει να πάει χωρίς καθυστέρηση για δημοσίευση.
Μιλήστε με τους συγκληρονόμους
Μια έγκαιρη, ήρεμη συζήτηση για τη διαχείριση και τη διανομή της περιουσίας αποτρέπει συχνά δαπανηρές και χρονοβόρες δίκες.
Τα βασικά δικαιώματα του κληρονόμου
Όπως απορρέουν από τον Αστικό Κώδικα και τον ν. 5303/2026.
Δικαίωμα αποποίησης
Κανείς δεν υποχρεώνεται να κρατήσει μια κληρονομιά: μπορεί να την αποποιηθεί μέσα στην προθεσμία του νόμου.
Νόμιμη μοίρα
Τα παιδιά, οι γονείς και ο σύζυγος δικαιούνται το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας τους, ακόμη και αντίθετα με τη διαθήκη.
Προστασία από τα χρέη
Ο κληρονόμος μπορεί να περιορίσει την ευθύνη του για τα χρέη στην κληρονομιαία περιουσία, με τους όρους που ισχύουν ανάλογα με την ημερομηνία θανάτου.
Πληροφόρηση
Ο μεριδούχος μπορεί να ζητήσει από τον κληρονόμο πληροφορίες για την κληρονομιά, και ο κληρονόμος από όποιον κατέχει κληρονομιαία στοιχεία πληροφορίες για την κατάσταση και την τύχη τους.
Διανομή
Κάθε συγκληρονόμος μπορεί οποτεδήποτε να ζητήσει τη διανομή της κοινής κληρονομιάς.
Αναγνώριση και απόδοση
Ο κληρονόμος μπορεί να ζητήσει από όποιον κατέχει κληρονομιαία στοιχεία την αναγνώριση του δικαιώματός του και την απόδοσή τους.
Χρήσιμες επίσημες πηγές
Για να ελέγξετε και μόνοι σας τις βασικές πληροφορίες.
ΑΑΔΕ: φορολογία κληρονομιών
Οδηγός της ΑΑΔΕ για τις υποχρεώσεις μετά την απώλεια συγγενικού προσώπου και τη δήλωση στο myPROPERTY.
Αποποίηση στο Πρωτοδικείο
Παράδειγμα επίσημης ενημέρωσης δικαστηρίου για τα δικαιολογητικά της δήλωσης αποποίησης ή αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής.
Ο νέος Αστικός Κώδικας
Το πλήρες κείμενο του ν. 5303/2026 με το νέο Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα (κληρονομικό δίκαιο).
Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012
Ο Κανονισμός για τις διασυνοριακές κληρονομιές και το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο, στα ελληνικά.
Συχνές ερωτήσεις για κληρονομιές και διαθήκες
Πόσο χρόνο έχω για να αποποιηθώ μια κληρονομιά;
Τέσσερις μήνες από τότε που μάθατε τον θάνατο και τον λόγο για τον οποίο καλείστε ως κληρονόμος. Η προθεσμία είναι ένα έτος, αν ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν εσείς ζούσατε στο εξωτερικό όταν άρχισε η προθεσμία. Όταν καλείστε με διαθήκη, η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της. Η αποποίηση δηλώνεται στη γραμματεία του δικαστηρίου της κληρονομιάς (σήμερα του Μονομελούς Πρωτοδικείου της τελευταίας κατοικίας του θανόντος). Αν περάσει η προθεσμία, η κληρονομιά θεωρείται ότι έγινε αποδεκτή (άρθρα 1847 επ. προϊσχύοντος ΑΚ και 1845 επ. ΑΚ όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026).
Αν αποδεχτώ την κληρονομιά, θα πληρώσω τα χρέη του θανόντος;
Εξαρτάται από την ημερομηνία θανάτου. Για θανάτους έως τις 15.9.2026, ο κληρονόμος ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομιάς και με τη δική του περιουσία, εκτός αν δηλώσει εμπρόθεσμα ότι αποδέχεται με το ευεργέτημα της απογραφής (άρθρο 1902 προϊσχύοντος ΑΚ). Για θανάτους από τις 16.9.2026, ο κληρονόμος κατά κανόνα δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία, εκτός αν δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομιά ή αν διαθέσει κληρονομιαία στοιχεία χωρίς άδεια του δικαστηρίου πριν από την εκκαθάριση (άρθρα 1892 και 1895 ΑΚ). Επειδή οι κανόνες είναι αυστηροί, ζητήστε συμβουλή πριν κάνετε οποιαδήποτε κίνηση.
Ξεπέρασα την προθεσμία και η κληρονομιά έχει χρέη. Υπάρχει λύση;
Ο ν. 5303/2026 προβλέπει μεταβατική δυνατότητα: όποιος κληρονόμησε πρόσωπο που πέθανε έως τις 22.5.2026 και δεν είχε δηλώσει εμπρόθεσμα αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, μπορεί μέσα σε έξι μήνες από τη δημοσίευση του νόμου να ζητήσει απογραφή της κληρονομιάς, εφόσον δεν έχει ήδη επιχειρηθεί αναγκαστική εκτέλεση στην ατομική του περιουσία (άρθρο 33 παρ. 8 ν. 5303/2026). Το χρονικό περιθώριο είναι στενό. Αν σας αφορά, επικοινωνήστε άμεσα με δικηγόρο.
Τι κληρονομεί ο σύζυγος όταν δεν υπάρχει διαθήκη;
Για θανάτους έως τις 15.9.2026: το 1/4 της κληρονομιάς όταν υπάρχουν παιδιά ή άλλοι κατιόντες και το 1/2 με τους συγγενείς των άλλων τάξεων, ενώ κληρονομεί όλη την περιουσία μόνο αν δεν υπάρχουν συγγενείς των τεσσάρων πρώτων τάξεων. Για θανάτους από τις 16.9.2026: το 1/3 με ένα παιδί, το 1/4 με δύο ή περισσότερα παιδιά και το 1/2 με γονείς ή αδέλφια, ενώ αν δεν υπάρχουν συγγενείς της 1ης και της 2ης τάξης (κατιόντες, γονείς, αδέλφια, ανίψια) παίρνει όλη την κληρονομιά. Σε κάθε περίπτωση παίρνει επιπλέον τα οικιακά αντικείμενα (εξαίρετο). Τα ίδια ισχύουν για τον σύντροφο με σύμφωνο συμβίωσης (άρθρο 8 ν. 4356/2015).
Τι είναι η νόμιμη μοίρα και πώς τη διεκδικώ;
Τα παιδιά (και οι λοιποί κατιόντες), οι γονείς και ο σύζυγος που θα κληρονομούσαν χωρίς διαθήκη δικαιούνται, ακόμη κι αν η διαθήκη τους παραλείπει, το μισό της μερίδας που θα έπαιρναν εξ αδιαθέτου. Για θανάτους έως τις 15.9.2026 ο μεριδούχος γίνεται κληρονόμος για το ποσοστό αυτό και η διαθήκη είναι άκυρη κατά το μέρος που τη θίγει (άρθρο 1825 προϊσχύοντος ΑΚ). Για θανάτους από τις 16.9.2026 η νόμιμη μοίρα είναι χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου, που παραγράφεται σε δύο χρόνια από το τέλος του έτους κατά το οποίο ο μεριδούχος έμαθε την αξίωσή του και σε κάθε περίπτωση σε είκοσι χρόνια από τον θάνατο (άρθρο 1820 ΑΚ).
Μπορεί ένας γονιός να αφήσει ένα παιδί του χωρίς τίποτα;
Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Ο διαθέτης μπορεί να στερήσει τη νόμιμη μοίρα με διαθήκη μόνο για τους σοβαρούς λόγους που απαριθμεί ο νόμος, όπως επιβουλή της ζωής του, κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα εναντίον του ή της οικογένειάς του (ιδίως ενδοοικογενειακή βία) ή βαριά αχαριστία, π.χ. κακόβουλη αθέτηση της υποχρέωσης διατροφής (άρθρα 1832 επ. ΑΚ). Διαφορετικά, το παιδί διατηρεί το δικαίωμα στη νόμιμη μοίρα του.
Βρήκα ιδιόγραφη διαθήκη στα χαρτιά του θανόντος. Τι κάνω;
Όποιος κατέχει ιδιόγραφη διαθήκη πρέπει, μόλις μάθει τον θάνατο, να την εμφανίσει χωρίς καθυστέρηση σε συμβολαιογράφο για δημοσίευση. Από τις 16.9.2026 όλες οι διαθήκες δημοσιεύονται από συμβολαιογράφο και καταχωρίζονται στο ηλεκτρονικό «Μητρώο Διαθηκών», ανεξάρτητα από την ημερομηνία θανάτου (άρθρο 126 ν. 5221/2025). Μην τη σχίσετε ή την κρατήσετε: η απόκρυψη ή η αλλοίωση διαθήκης μπορεί να οδηγήσει σε κήρυξη αναξιότητας και σε ποινικές ευθύνες.
Τι είναι το κληρονομητήριο και πότε το χρειάζομαι;
Είναι πιστοποιητικό για το κληρονομικό δικαίωμα και τη μερίδα κάθε κληρονόμου. Συχνά το ζητούν τράπεζες, ασφαλιστικοί φορείς ή το Κτηματολόγιο. Μετά τον ν. 5221/2025 χορηγείται με πράξη δικηγόρου, ύστερα από αίτηση που κατατίθεται στο δικαστήριο της κληρονομιάς και αναρτάται για δέκα ημέρες· αν κάποιος ασκήσει παρέμβαση, αποφασίζει το δικαστήριο. Προσοχή: η αίτηση για κληρονομητήριο θεωρείται κατά κανόνα σιωπηρή αποδοχή της κληρονομιάς.
Πότε υποβάλλεται η δήλωση φόρου κληρονομιάς;
Μέσα σε εννέα μήνες από τον θάνατο, ή ένα έτος αν ο θανών πέθανε στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος ζει στο εξωτερικό. Για κληρονόμους από διαθήκη η προθεσμία μετρά από τη δημοσίευσή της (άρθρο 62 ν. 2961/2001). Για θανάτους από 1.1.2022 η δήλωση υποβάλλεται ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα myPROPERTY της ΑΑΔΕ. Η υποβολή της θεωρείται όμως σιωπηρή αποδοχή, γι’ αυτό αποφασίστε πρώτα αν θα αποδεχτείτε ή θα αποποιηθείτε.
Ο θανών ζούσε στο εξωτερικό ή είχε περιουσία σε άλλη χώρα. Ποιο δίκαιο εφαρμόζεται;
Για θανάτους από 17.8.2015 εφαρμόζεται ο Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012: κατά κανόνα ισχύει το δίκαιο της χώρας όπου ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον θάνατο, εκτός αν είχε επιλέξει με διαθήκη το δίκαιο της ιθαγένειάς του. Για χρήση σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να εκδοθεί Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο. Ο Κανονισμός δεν εφαρμόζεται στη Δανία και την Ιρλανδία, οπότε οι υποθέσεις με αυτές τις χώρες ή με τρίτες χώρες χρειάζονται ειδικό έλεγχο.
Ας δούμε μαζί τα δεδομένα της δικής σας κληρονομιάς
Ραντεβού στα γραφεία μας στο κέντρο της Αθήνας, διαδικτυακά ή τηλεφωνικά, με απόλυτη εχεμύθεια. Αναλαμβάνουμε υποθέσεις σε όλη τη χώρα και με κληρονόμους στο εξωτερικό. Φέρτε μαζί σας ό,τι υπάρχει ήδη: ληξιαρχική πράξη θανάτου, διαθήκη, πιστοποιητικό συγγενών, Ε9 και στοιχεία οφειλών.
- Τηλεφωνικό Κέντρο211 001 5659
211 001 5660
211 001 5661 - Κινητό697 598 2659
- Emailinfo@katsalaw.gr
- ΔιεύθυνσηΤοσίτσα 10, Αθήνα 10683
Ό,τι μας εμπιστεύεστε καλύπτεται από το δικηγορικό απόρρητο.
Κατσάμπουλας Α. Δημήτριος – Αρβανίτη Δ. Χριστίνα και Συνεργάτες, Δικηγορική Εταιρεία. Οι πληροφορίες της σελίδας είναι γενικές και ενημερωτικές, αφορούν το ισχύον ελληνικό δίκαιο (τελευταίος έλεγχος: Οκτώβριος 2026) και δεν υποκαθιστούν την εξατομικευμένη νομική συμβουλή. Η έκβαση κάθε υπόθεσης εξαρτάται από τα ιδιαίτερα στοιχεία της.
