Υπεξαίρεση: ποινή, έγκληση και απιστία

Υπεξαίρεση: ποινή ανάλογα με την αξία και τη σχέση εμπιστοσύνης

Οι μορφές του άρθρου 375 ΠΚ.

Συνήθεις περιπτώσεις υπεξαίρεσης

Ως ξένο πράγμα θεωρείται και το τίμημα που εισέπραξε ο δράστης πουλώντας πράγμα που του εμπιστεύθηκαν, καθώς και το πράγμα που αγόρασε με χρήματα που του δόθηκαν για αυτόν τον σκοπό (άρθρο 375 παρ. 4 ΠΚ). Στην πράξη, οι υποθέσεις αφορούν:

• υπάλληλο ή ταμία που κρατά εισπράξεις της επιχείρησης·
• πωλητή ή αντιπρόσωπο που δεν αποδίδει το τίμημα·
• διαχειριστή πολυκατοικίας που ιδιοποιείται κοινόχρηστα·
• λογιστή ή εντολοδόχο που δεν αποδίδει ποσά για φόρους ή εισφορές·
• μισθωτή ή χρησάστη που πουλά ή δεν επιστρέφει πράγμα (π.χ. όχημα ή εξοπλισμό)·
• συγγενή ή φροντιστή που διαχειρίζεται χρήματα ηλικιωμένου.

Υπεξαίρεση στην υπηρεσία

Η ειδική διάταξη για την υπεξαίρεση στην υπηρεσία (πρώην άρθρο 258 ΠΚ) καταργήθηκε με τον νέο Ποινικό Κώδικα του 2019. Η ιδιοποίηση χρημάτων ή πραγμάτων από δημόσιο υπάλληλο κρίνεται πλέον με τις γενικές διατάξεις της υπεξαίρεσης, συμπεριλαμβανομένης της βαρύτερης μορφής σε βάρος του Δημοσίου (άρθρο 375 παρ. 3 ΠΚ), ενώ μπορεί να συντρέχουν και άλλα υπηρεσιακά εγκλήματα. Η υπεξαίρεση από υπάλληλο ιδιωτικής επιχείρησης κρίνεται επίσης με το άρθρο 375 ΠΚ.

Πότε δεν υπάρχει υπεξαίρεση

Η απλή καθυστέρηση στην απόδοση, η ύπαρξη ανταπαίτησης ή δικαιώματος επίσχεσης (άρθρο 325 ΑΚ) ή μια γνήσια διαφωνία για τον λογαριασμό δεν αρκούν. Πρέπει να αποδειχθεί ότι ο δράστης εκδήλωσε τη βούληση να ενσωματώσει το πράγμα στη δική του περιουσία.

Απιστία (άρθρο 390 ΠΚ)

Απιστία διαπράττει όποιος, κατά παράβαση των κανόνων επιμελούς διαχείρισης, προκαλεί εν γνώσει βέβαιη ζημία σε ξένη περιουσία της οποίας έχει την επιμέλεια ή διαχείριση βάσει νόμου ή δικαιοπραξίας. Τυπικά παραδείγματα είναι ο διαχειριστής ΙΚΕ ή μέλος ΔΣ ΑΕ που συνάπτει ζημιογόνες συμβάσεις με συνδεδεμένα πρόσωπα, ο πληρεξούσιος που πουλά ακίνητο σε εξευτελιστική τιμή, ο επίτροπος που διαχειρίζεται κακόπιστα περιουσία ανηλίκου.

• Βασική μορφή: φυλάκιση· με ιδιαίτερα μεγάλη ζημία, φυλάκιση τουλάχιστον 3 μηνών και χρηματική ποινή.
• Ζημία άνω των 120.000 ευρώ: κάθειρξη έως 10 έτη και χρηματική ποινή.
• Σε βάρος Δημοσίου, ΝΠΔΔ ή ΟΤΑ με ζημία άνω των 120.000 ευρώ: κάθειρξη τουλάχιστον 10 ετών και παραγραφή 20 ετών.

Διαφορά από την υπεξαίρεση: στην υπεξαίρεση ο δράστης ιδιοποιείται συγκεκριμένο πράγμα· στην απιστία ζημιώνει την περιουσία που διαχειρίζεται, χωρίς απαραίτητα να ωφεληθεί ο ίδιος. Στις εταιρείες, οι υποθέσεις αυτές συνδέονται συχνά με διαφορές εταίρων και με αγωγές εταιρικής ευθύνης.

Έγκληση, ικανοποίηση και παραγραφή

Έγκληση ή αυτεπάγγελτη δίωξη

Μετά τον ν. 5090/2024 (άρθρα 381 παρ. 1 και 405 παρ. 1 ΠΚ):

• η πλημμεληματική υπεξαίρεση (άρθρο 375 παρ. 1) διώκεται μόνο με έγκληση του παθόντος, που υποβάλλεται μέσα σε τρεις μήνες από τότε που έμαθε την πράξη και τον δράστη· η έγκληση μπορεί να ανακληθεί, οπότε η δίωξη παύει·
• η κακουργηματική υπεξαίρεση (άνω των 120.000 ευρώ) διώκεται πλέον αυτεπαγγέλτως, ενώ πριν από την αλλαγή απαιτούσε έγκληση·
• η πλημμεληματική απιστία (άρθρο 390 παρ. 1 εδ. α΄) διώκεται με έγκληση, ενώ η κακουργηματική αυτεπαγγέλτως, και όταν στρέφεται κατά τράπεζας.

Απόδοση και ικανοποίηση του παθόντος

Για την υπεξαίρεση (άρθρο 381 παρ. 2 έως 4 ΠΚ) και την απιστία (άρθρο 405 παρ. 2 έως 4 ΠΚ) ο νόμος προβλέπει: εξάλειψη του αξιοποίνου αν ο δράστης αποδώσει το πράγμα ή ικανοποιήσει εντελώς τον ζημιωθέντα με δική του θέληση πριν από την πρώτη εξέτασή του· στο πλημμέλημα, δυνατότητα απαλλαγής από την ποινή αν η απόδοση με τους τόκους υπερημερίας γίνει μέχρι το τέλος της αποδεικτικής διαδικασίας στον πρώτο βαθμό· στο κακούργημα, μειωμένη ποινή και, αν η ικανοποίηση γίνει μέχρι την αμετάκλητη παραπομπή, δυνατότητα απαλλαγής. Προβλέπεται επίσης αποχή από την ποινική δίωξη υπό τον όρο πλήρους αποκατάστασης (άρθρα 48 και 49 ΚΠΔ).

Παραγραφή

Πλημμέλημα: 5 έτη· κακούργημα: 15 έτη· σε βάρος Δημοσίου άνω των 120.000 ευρώ: 20 έτη (άρθρο 111 ΠΚ). Κατά την κύρια διαδικασία η παραγραφή αναστέλλεται έως 3 ή 5 έτη αντίστοιχα (άρθρο 113 ΠΚ). Η έλλειψη έγκλησης δεν αναστέλλει την παραγραφή.

Υπεράσπιση και εκπροσώπηση της επιχείρησης

Για τον κατηγορούμενο, ελέγχουμε αν η έγκληση υποβλήθηκε εμπρόθεσμα και από τον δικαιούχο, αν υπήρξε πράγματι ιδιοποίηση ή απλή καθυστέρηση ή συμψηφισμός, πώς υπολογίστηκε η αξία (που κρίνει αν η πράξη είναι κακούργημα, με άθροιση στις πράξεις κατ’ εξακολούθηση κατά το άρθρο 98 ΠΚ), αν τα λογιστικά στοιχεία είναι αξιόπιστα και αν συμφέρει η απόδοση. Σε κατηγορίες που αφορούν και εξαπάτηση τρίτων δείτε τη σελίδα για την απάτη, και όταν υπάρχουν πλαστά παραστατικά τη σελίδα για την πλαστογραφία.

Για την επιχείρηση, οργανώνουμε τον εσωτερικό έλεγχο, συντάσσουμε τεκμηριωμένη έγκληση εντός προθεσμίας, παριστάμεθα ως πολιτική αγωγή και ασκούμε τις αστικές αξιώσεις για επιστροφή των ποσών, όπου χρειάζεται με ασφαλιστικά μέτρα για τη διασφάλισή τους. Ταυτόχρονα εξετάζουμε τα εργατικά ζητήματα της απόλυσης του υπαλλήλου. Δείτε και τη σελίδα του ποινικού δικαίου.

Συχνές ερωτήσεις για την υπεξαίρεση

Σχετικές σελίδες